Soorten Bossen: Een Wereld van Diversiteit
De Houtwijzer · De bossen
Bossen · de planeetSoorten bossen
Bossen bedekken ongeveer een derde van het landoppervlak, maar dat ene woord dekt negen totaal verschillende werelden. En elke wereld levert ander hout.
- Negen bostypen
- Een derde van het land
- Elk bostype, eigen houtsoorten
De planeet in negen bossen
Waar een bos ligt bepaalt vrijwel alles: welke bomen er groeien, hoe snel dat gaat, en dus welk hout eruit komt.
Klimaat is de eerste scheidslijn. Hoe kouder en droger, hoe trager de groei en hoe smaller de jaarringen; hoe warmer en natter, hoe sneller de groei — al zijn de tropische reuzen die wij als hardhout kennen juist de traagste bomen van hun eigen bos.
Wat volgt is de wereldkaart van bostypen, met bij elk type de houtsoorten uit ons register die er vandaan komen. Zo zie je meteen waar het hout in je tuin gegroeid is.
Een vuren uit een Zweeds naaldbos heeft smalle, gelijkmatige jaarringen; hetzelfde soort uit een snelgroeiende Duitse aanplant heeft brede ringen en is lichter en zwakker. Dezelfde boomsoort, ander bos, ander hout. Vandaar dat de vraag "waar komt het vandaan" meer zegt dan de soortnaam alleen.
- Aandeel aarde
- bossen bedekken circa een derde van het landoppervlak
- Koudste type
- boreaal naaldbos (taiga)
- Rijkste type
- tropisch regenwoud
- Snelst verdwijnend
- tropisch regenwoud en droog bos
- Meest bedreigd per hectare
- nevelwoud en mangrove
- Bepalend voor het hout
- klimaat, groeisnelheid en bodem
Eerlijk is eerlijk: deze indeling is een vereenvoudiging. In werkelijkheid lopen bostypen in elkaar over en bestaan er talloze tussenvormen. Wie een bos in het veld bekijkt, ziet zelden een leerboekvoorbeeld — de grenzen zijn vaag en verschuiven bovendien met het klimaat.
In beeld · Negen bostypen en hun hout
Schematische tekening.
Negen bostypen en hun hout
| Bostype | Waar | Kenmerkende bomen | Hout uit ons register |
|---|---|---|---|
| Boreaal naaldbos (taiga) | Scandinavië, Rusland, Canada, Alaska | Fijnspar, grove den, lariks | Vuren, grenen, lariks |
| Gematigd loofbos | West-Europa, oostelijk Noord-Amerika, Oost-Azië | Eik, beuk, es, esdoorn, berk | Eiken, beuken, essen |
| Gematigd regenwoud | Westkust Noord-Amerika, Chili, Nieuw-Zeeland | Douglasspar, western red cedar, sequoia | Douglas, WRC, redwood |
| Tropisch regenwoud | Amazone, Congobekken, Zuidoost-Azië | Dipterocarpen, mahoniefamilie | Meranti, ipé, azobé, iroko |
| Tropisch moesson- en droogbos | India, Myanmar, Afrikaanse savanne | Teak, sheesham, padouk | Teak, sheesham, padouk |
| Mediterraan bos | Middellandse Zeegebied | Steeneik, kurkeik, cipres, pijnboom | Cipres, tamme kastanje |
| Eucalyptusbos | Australië | Jarrah, karri, eucalyptus | Jarrah, eucalyptus |
| Nevelwoud en bergbos | Andes, Oost-Afrika, Zuidoost-Azië | Zeer soortenrijk, veel endemen | Nauwelijks commercieel |
| Mangrove | Tropische kusten | Rhizophora, Avicennia | Lokaal gebruik; niet in de handel |
Vrijwel alles wat wij verwerken komt uit twee van deze negen: het boreale naaldbos (geïmpregneerd vuren voor de picknicktafels) en het tropisch moessonbos (teak voor de banken). Alle andere soorten in het register staan er als naslag.
Waarom noordelijk hout anders is
De heersers van het noorden
- Sparren, dennen en lariksen met naalden en kegels
- Lange, koude winters en een korte groeiperiode
- Dikke naaldenlaag op de bodem: mossen en korstmossen
- Elanden, lynxen, wolven, uilen en spechten
- Economisch dominant: bouw, papier en brandstof
De symfonie van seizoenen
- Eiken, beuken, esdoorns en berken die blad verliezen
- Duidelijke seizoenswisselingen in gematigde zones
- Veel licht in het voorjaar: rijke kruidlaag
- Herten, wilde zwijnen, vossen en zangvogels
- Trager gegroeid, dichter en duurder hout
Naaldbossen slaan grote hoeveelheden koolstof op, niet alleen in de bomen maar vooral in de dikke, trage humuslaag eronder. Boreale bodems bevatten meer koolstof dan de bomen die erop staan — en dat is precies wat er vrijkomt bij bosbranden in het hoge noorden.
Waarom het regenwoud anders werkt
In onze bossen zit de vruchtbaarheid in de bodem. In het tropisch regenwoud zit ze in de bomen. De bodem is er vaak arm en uitgespoeld; alle voedingsstoffen circuleren razendsnel tussen levend materiaal en afval. Dat verklaart waarom gekapt regenwoud zich zo slecht herstelt: met de bomen verdwijnt het voedingsstoffensysteem zelf.
Ongelijke groeisnelheid
Het bos groeit snel, de commerciële reuzen niet. Een ipé of azobé doet zestig tot honderd jaar over zijn zaaghoogte, terwijl het bos eromheen in maanden dichtgroeit.
Verspreide soorten
Waar een boreaal bos uit één of twee soorten bestaat, staan er in een hectare regenwoud honderden. Merbau groeit gemiddeld één boom per twee hectare — daarom kost gerichte oogst zoveel sleepwerk.
Gelaagdheid tot vijftig meter
Emergenten boven het kronendak, dan het kronendak zelf, de onderlaag en de bosbodem. Op de bodem komt minder dan twee procent van het zonlicht aan.
Onvervangbaar op korte termijn
Een gekapte tropische reus is over honderd jaar terug, niet over dertig. Dat is de kern van elke discussie over tropisch hardhout.
Veelgestelde vragen over soorten bossen
Hoeveel soorten bossen zijn er?
Dat hangt van de indeling af. Een bruikbare verdeling kent negen hoofdtypen: boreaal naaldbos, gematigd loofbos, gematigd regenwoud, tropisch regenwoud, tropisch moessonbos, mediterraan bos, eucalyptusbos, nevelwoud en mangrove.
Welk bostype levert het meeste hout?
Het boreale naaldbos van Scandinavië, Rusland en Canada. Daar komt het overgrote deel van het bouw- en tuinhout vandaan, waaronder het vuren in onze picknicktafels.
Waarom groeien tropische hardhoutsoorten zo traag?
Omdat ze de reuzen zijn die boven het kronendak uitkomen — dat kost tijd. Het bos eromheen groeit razendsnel, maar een ipé doet zestig tot honderd jaar over zijn zaaghoogte.
Waarom herstelt regenwoud zo slecht na kap?
Omdat de voedingsstoffen in de bomen zitten en niet in de bodem. Verdwijnen de bomen, dan verdwijnt het hele kringloopsysteem — en de vaak arme, uitgespoelde bodem blijft over.
De bossen in perspectief
Negen werelden onder één woord — en in elke wereld groeit ander hout.
Een vraag over jouw project? Stel ze gerust — we denken graag mee.
Foto's via Wikimedia Commons: Inuvik, Canada — Daniel Case, CC BY-SA 3.0 · Zoniënwoud, Brussel — Donarreiskoffer, CC BY 3.0 · Tena, Ecuador — Jay, CC BY 2.0