Bossen in Duitsland: Een Uitgebreide Verkenning van de Groene Schatten
De Houtwijzer · De bossen
Bossen in EuropaBossen in Duitsland
Sprookjesbossen, zeker. Maar vooral het land waar het woord duurzaamheid in 1713 bedacht werd en waar wetenschappelijk bosbeheer ontstond.
- 11,4 miljoen hectare
- 32% van het land
- Nachhaltigkeit, 1713
Duitse bossen in het kort
De bossen beslaan ongeveer 11,4 miljoen hectare, zo'n 32 procent van het landoppervlak, verdeeld over streken met sterk uiteenlopende bodems en klimaten.
De geschiedenis loopt van prehistorie tot nu. In de Romeinse tijd en de middeleeuwen werden grote delen gekapt voor landbouw en nederzettingen; hout ging massaal naar bouw, verwarming en industrie, met aanzienlijke ontbossing tot gevolg.
In de achttiende en negentiende eeuw sloeg de bezorgdheid over de houtvoorziening om in actie. Duitsland werd de bakermat van het wetenschappelijk bosbeheer, met het begrip **Nachhaltigkeit**: niet meer hout oogsten dan het bos kan regenereren. Dat is het idee dat wij vandaag duurzaamheid noemen.
Hans Carl von Carlowitz was geen natuurbeschermer maar bestuurder van de Saksische mijnbouw. Zijn mijnen dreigden zonder stuthout te vallen. In 1713 schreef hij dat er niet meer gekapt mag worden dan er aangroeit — puur economische noodzaak, die drie eeuwen later de basis van het milieudenken werd. Zie verantwoord bosbeheer.
- Bosoppervlakte
- circa 11,4 miljoen hectare
- Aandeel
- ongeveer 32% van het land
- Loofbos
- middelgebergtes en laaglanden: beuk, eik, esdoorn
- Naaldbos
- hogere en armere gronden: fijnspar, den
- Begrip Nachhaltigkeit
- Von Carlowitz, 1713
- Rol
- ecologie, economie, cultuur en recreatie
Eerlijk is eerlijk: de Duitse fijnsparbossen staan er slecht voor. Jaren van droogte verzwakten de bomen, waarna de letterzetterkever hele percelen wegvaagde. Grote delen van Harz en Sauerland zijn de afgelopen jaren kaal komen te liggen — het meest zichtbare klimaateffect op het Europese bos tot nu toe.
In beeld · Loofbos, naaldbos en de bergen
Schematische tekening.
Loofbos, naaldbos en de bergen
Loofbossen
Domineren de middelgebergtes en laaglanden. De belangrijkste soorten zijn beuk, eik en esdoorn — de beuk is er zo dominant dat men spreekt van een natuurlijk beukenland.
Naaldbossen
Vooral op armere, hogere en zuurdere gronden, en op grote schaal aangeplant voor houtproductie. Fijnspar en grove den overheersen.
Bergbossen
In de Alpen en de hogere middelgebergtes, met zilverspar, fijnspar en beuk. Ze vervullen een beschermende functie tegen lawines en erosie.
Uiterwaarden- en moerasbos
Langs de grote rivieren, sterk teruggedrongen door regulering maar plaatselijk in herstel.
Het Zwarte Woud in het zuidwesten, het Beierse Woud aan de Tsjechische grens en de Harz in het midden van het land. Alle drie zijn ze even bekend om hun natuur als om hun rol in de Duitse cultuur en literatuur.
Van kaalslag naar bosbouwwetenschap
- Romeinse tijd en middeleeuwenGrote delen gekapt voor landbouw en nederzettingen; hout intensief gebruikt voor bouw, verwarming en industrie.
- 18e eeuw: de schrikDe houtvoorziening dreigt op te raken. Von Carlowitz formuleert in 1713 het principe van Nachhaltigkeit.
- 19e eeuw: de wetenschapSystematisch bosbeheer met omlooptijden, opbrengsttabellen en aanplantschema's. Duitse bosbouwscholen worden wereldwijd het model.
- 20e eeuw: de naaldhoutakkerGrootschalige aanplant van fijnspar in gelijkjarige percelen, gericht op maximale houtopbrengst.
- Nu: de correctieDroogte en letterzetter dwingen tot omvorming naar gemengd, meerlagig bos met meer loofhout en meer soortenmenging.
Veelgestelde vragen over Duitse bossen
Hoeveel bos heeft Duitsland?
Ongeveer 11,4 miljoen hectare, zo'n 32 procent van het landoppervlak.
Waar komt het woord duurzaamheid vandaan?
Uit de Duitse bosbouw. Hans Carl von Carlowitz schreef in 1713 over Nachhaltigkeit: niet meer hout oogsten dan er aangroeit. Zie verantwoord bosbeheer.
Welke bomen groeien in Duitse bossen?
In de loofbossen vooral beuk, eik en esdoorn; in de naaldbossen fijnspar en grove den. In de bergen komen zilverspar en beuk samen voor.
Wat is er aan de hand met de Duitse fijnsparbossen?
Jaren van droogte verzwakten de bomen, waarna de letterzetterkever hele percelen wegvaagde. Delen van de Harz en het Sauerland liggen daardoor kaal.
Duitse bossen in perspectief
Het land dat duurzaamheid bedacht, ziet nu wat er gebeurt als je één soort te veel plant.
Een vraag over jouw project? Stel ze gerust — we denken graag mee.
Foto's via Wikimedia Commons: Nationalpark Hainich, Thüringen — Chattus, CC BY-SA 4.0 · Rabenklippe, Harz — Fährtenleser, CC BY-SA 4.0 · Nationalpark Schwarzwald — MHikeBike, CC BY 2.0