De notelaar
De Houtwijzer · De bossen
Boomportret · uitgezochtDe notelaar
Noten in het najaar en het meest gewaardeerde meubelhout van Europa. Maar plant er niets onder: deze boom verdedigt zijn plek langs chemische weg.
- Juglans regia
- Maakt juglone
- Loopt zeer laat uit
De notelaar in het kort
De Europese walnotenboom (*Juglans regia*), familie Juglandaceae. Van oorsprong uit Azië en Griekenland, en al duizenden jaren hier geplant.
Een notelaar wordt zelden voor het hout geplant. Hij staat er voor de noten, of als solitair op een erf — en pas als hij gerooid wordt, blijkt hoeveel het hout waard is. Europees notenhout is een van de duurste meubelhoutsoorten die er zijn.
En hij heeft een eigenschap die weinig bomen delen: hij scheidt **juglone** af via zijn wortels, bladeren en bolsters. Die stof remt de kieming en groei van veel andere planten — een chemische manier om concurrentie op afstand te houden, die botanici allelopathie noemen.
Tomaten, aardappelen, appels en veel siergewassen reageren slecht op juglone en kunnen onder een notelaar verwelken zonder aanwijsbare reden. Grassen, brandnetel en veel bolgewassen hebben er geen last van. Wie een moestuin plant, houdt beter een ruime afstand — de invloed reikt ongeveer zo ver als de kroon.
- Botanisch
- Juglans regia
- Familie
- Juglandaceae
- Herkomst
- Balkan tot Centraal-Azië, al millennia bij ons
- Bijzonder
- scheidt juglone af — allelopathie
- Uitlopen
- zeer laat, vaak pas in mei
- Hout
- grijsbruin met rijke adering; zeer gewild
Eerlijk is eerlijk: een notelaar loopt zeer laat uit, vaak pas half mei, en verliest zijn blad al vroeg. Wie hem plant voor de schaduw, heeft die schaduw maar een halfjaar. Bovendien laten de groene bolsters in het najaar een hardnekkige bruine vlek achter op terrassen en auto's.
Aan het blad en de geur
Geveerd blad
Vijf tot negen deelblaadjes aan één steel, glad en glanzend. Wrijf erover en je ruikt de karakteristieke, wat bittere notengeur.
Gladde grijze bast
Bij jonge bomen zilvergrijs en glad, bij oudere diep gegroefd.
Groene bolsters
De noot zit in een dikke groene bolster die bij rijping openbarst. Het sap erin kleurt handen en kleding bruin — vroeger werd het als kleurstof gebruikt.
Late uitloop
Half mei pas in blad. Dat is een aanpassing tegen late nachtvorst, maar het maakt hem in het voorjaar het langst kale beeld in de tuin.
In beeld · Het meubelhout van de bovenkant
Schematische tekening.
Het meubelhout van de bovenkant
Grijsbruin met adering
Een levendige, onvoorspelbare tekening die geen twee keer hetzelfde is. Het spinthout is witachtig en steekt scherp af.
Uitstekend bewerkbaar
Zaagt, schaaft, snijdt en draait plezierig, en neemt olie en lak egaal op.
Geweerkolven
Al eeuwen de standaard, om de combinatie van sterkte, maatvastheid en schokabsorptie.
Schaars en duur
Notelaars worden zelden voor houtproductie geplant, dus het aanbod komt vrijwel volledig van losse bomen. Zie Europees notenhout.
Amerikaans notenhout (Juglans nigra) is donkerder en egaler; Europees notenhout is lichter, grijzer en levendiger van tekening. Zie walnotenhout voor het volledige verschil.
Veelgestelde vragen over de notelaar
Waarom groeit er niets onder een notelaar?
Door juglone, een stof die de boom afscheidt via wortels, bladeren en bolsters. Die remt de kieming en groei van veel planten — tomaten, aardappelen en appels zijn er gevoelig voor.
Waarom loopt een notelaar zo laat uit?
Als bescherming tegen late nachtvorst. Hij komt vaak pas half mei in blad en verliest het blad weer vroeg.
Waarom is notenhout zo duur?
Notelaars worden zelden voor hout geplant — ze staan er voor de noten of als solitair. Het aanbod komt van losse bomen, en grote egale partijen bestaan nauwelijks.
Kan ik onder een notelaar tuinieren?
Beperkt. Grassen, brandnetel en veel bolgewassen verdragen juglone; tomaten, aardappelen en appels niet. Houd afstand tot ongeveer de kroonrand.
De notelaar in perspectief
Noten boven de grond, chemische oorlog eronder.
Een vraag over jouw project? Stel ze gerust — we denken graag mee.
Foto via Wikimedia Commons: Juglans regia — George Chernilevsky, Public domain