De zilverspar
De Houtwijzer · De bossen
Boomportret · uitgezochtDe zilverspar
Geen spar en geen den, maar een Abies. Te herkennen aan iets wat geen andere naaldboom hier doet: de kegels staan rechtop.
- Abies alba
- Kegels staan rechtop
- Harsvrij hout
De zilverspar in het kort
Van het geslacht Abies — botanisch een eigen groep naast de sparren (Picea) en de dennen (Pinus), ook al lopen die namen in het Nederlands door elkaar.
Het onderscheid is met één blik te maken: bij spar en den **hangen** de kegels, bij de zilverspar **staan** ze rechtop op de tak. En ze vallen niet als geheel af maar vallen op de boom uiteen in losse schubben, zodat er alleen een kaal spilletje overblijft. Een hele kegel van een zilverspar vind je nooit op de grond.
De naalden zijn plat en stomp met twee opvallende witte strepen aan de onderzijde — de zilverstrepen waaraan hij zijn naam dankt.
Zilversparren en verwante Abies-soorten houden hun naalden veel langer vast dan fijnspar, en ze prikken niet. Precies daarom verdrong de nordmannspar (Abies nordmanniana) de klassieke fijnspar als kerstboom — dezelfde eigenschappen, dezelfde groep.
- Botanisch
- Abies alba
- Groep
- Abies — naast Picea (spar) en Pinus (den)
- Kegels
- staan rechtop en vallen op de boom uiteen
- Naalden
- plat en stomp, twee witte strepen eronder
- Hout
- harsvrij, bleek en geurloos
- Handelsnaam
- vaak samen met vuren verhandeld
Eerlijk is eerlijk: zilverspar is gevoelig voor droogte en late nachtvorst, en hij groeit traag in zijn eerste jaren. In een steeds droger wordend klimaat staan Europese zilversparbestanden onder druk — al doet hij het op dat vlak nog altijd beter dan de fijnspar.
In beeld · Spar, den of zilverspar?
Schematische tekening.
Spar, den of zilverspar?
| Zilverspar (Abies) | Fijnspar (Picea) | Den (Pinus) | |
|---|---|---|---|
| Kegels | Rechtop, vallen uiteen | Hangend, vallen heel af | Hangend, houtig |
| Naalden | Plat, stomp, 2 witte strepen | Vierkantig, scherp, rondom | In bundels van 2, 3 of 5 |
| Naald los | Laat een rond litteken | Laat een houten pinnetje | Valt per bundel |
| Hars | Vrijwel geen | Weinig | Veel |
| Hout | Bleek en geurloos | Bleek | Geliger, harsrijk |
Trek een naald van de tak. Blijft er een klein houten pinnetje achter waar hij zat, dan is het een fijnspar. Is het litteken rond en glad, dan is het een zilverspar. Werkt het hele jaar door en is de snelste test die er is.
Bleek, harsvrij en geurloos
Geen harskanalen
Anders dan spar en den heeft Abies geen harskanalen. Dat maakt het hout geurloos en geschikt voor toepassingen waar hars zou storen.
Verpakking en levensmiddelen
Precies daarom zit zilverspar in kaaskistjes, fruitverpakking en andere toepassingen waar geur zou doorslaan.
Klankhout
Traag gegroeide Abies met smalle ringen is goed resonanshout — al blijft fijnspar de klassieke keuze voor het bovenblad van instrumenten.
Constructie
In de praktijk wordt het samen met fijnspar als vuren verhandeld; de sterkte-eigenschappen liggen dicht bij elkaar. Zie vurenhout.
Zilverspar en fijnspar worden in de houthandel bijna altijd samen als "vuren" verkocht. Voor constructiewerk maakt dat weinig uit; voor toepassingen waar geurloosheid of harsvrijheid telt, moet je expliciet naar Abies vragen.
Veelgestelde vragen over de zilverspar
Wat is het verschil tussen een spar en een zilverspar?
Bij de fijnspar hangen de kegels en laat een losgetrokken naald een houten pinnetje achter. Bij de zilverspar staan de kegels rechtop, vallen ze op de boom uiteen, en is het naaldlitteken rond en glad.
Waarom valt een zilversparkegel uiteen?
Dat is de manier waarop Abies zijn zaad verspreidt: de schubben laten één voor één los op de tak, waarna alleen het kale spilletje overblijft. Een hele kegel vind je dus nooit op de grond.
Is de nordmannspar een zilverspar?
Botanisch wel — Abies nordmanniana hoort bij hetzelfde geslacht. Hij houdt zijn naalden lang vast en prikt niet, en verdrong daarom de fijnspar als kerstboom.
Waarom zit zilverspar in kaaskistjes?
Omdat Abies geen harskanalen heeft en het hout dus geurloos is. Bij spar en den zou de hars de smaak van het product beïnvloeden.
De zilverspar in perspectief
De enige bij ons wiens kegels omhoog wijzen — en uiteenvallen voor je ze kan rapen.
Een vraag over jouw project? Stel ze gerust — we denken graag mee.
Foto via Wikimedia Commons: Abies alba — Crusier, CC BY-SA 3.0