De esdoorn
De Houtwijzer · De bossen
Boomportret · uitgezochtDe esdoorn
In elk seizoen opvallend, snelgroeiend en veelzijdiger dan je zou denken — van esdoornsiroop tot het hout waar vioolruggen van gemaakt worden.
- Acer
- 100 tot 200 jaar
- 20 tot 30 meter
De esdoorn in het kort
Van het geslacht Acer, te herkennen aan het handvormige blad en de gevleugelde zaden die als helikoptertjes omlaag draaien.
De esdoorn is een boom van vele talenten. Hij groeit snel, past zich uitzonderlijk goed aan, en staat daardoor even goed in een stadspark als in een landelijke tuin. Met de jaren wordt hij steeds imposanter — honderd tot tweehonderd jaar is normaal, bij twintig tot dertig meter hoogte.
Dat aanpassingsvermogen maakt hem tot een van de gangbaarste laanbomen bij ons. Hij verdraagt verdichte bodem, luchtvervuiling en snoei, en zaait zich bovendien zo makkelijk uit dat je hem vaker moet weghalen dan planten.
Twee toepassingen die niets met elkaar te maken hebben en allebei van deze boom komen. Het sap van de suikeresdoorn wordt in Noord-Amerika ingekookt tot esdoornsiroop — veertig liter sap voor één liter siroop. En het hout, vooral wanneer het gevlamd is, is al eeuwen het standaardmateriaal voor de rug, zijkanten en hals van violen.
- Botanisch
- Acer (gewone esdoorn, Noorse esdoorn, veldesdoorn)
- Levensduur
- 100 tot 200 jaar
- Hoogte
- 20 tot 30 meter
- Blad
- handvormig, vijf lobben
- Vruchten
- gevleugeld, draaien als helikoptertjes
- Hout
- bleek, fijn en zeer gelijkmatig
Eerlijk is eerlijk: de gewone esdoorn zaait zich agressief uit. Duizenden kiemplanten per boom per jaar is normaal, en in bostuinen en natuurgebieden verdringt hij inheemse ondergroei. Wie er een plant, tekent voor jaarlijks wieden — en in sommige natuurgebieden wordt hij actief bestreden.
In beeld · Welke esdoorn staat er?
Schematische tekening.
Welke esdoorn staat er?
| Soort | Blad | Herkenning |
|---|---|---|
| Gewone esdoorn (A. pseudoplatanus) | Vijf lobben, doffe bovenzijde | Vleugelvruchtjes in een scherpe hoek; schilferende bast |
| Noorse esdoorn (A. platanoides) | Vijf lobben, spitser en glanzend | Vleugels in een bijna rechte lijn; melksap in de bladsteel |
| Veldesdoorn (A. campestre) | Kleiner, ronde lobben | Struikachtig; veel in hagen |
| Suikeresdoorn (A. saccharum) | Als de Noorse | Noord-Amerikaans; de siroopboom |
| Japanse esdoorn (A. palmatum) | Fijn ingesneden | Siertuin; blijft klein en kleurt fel |
Twijfel je tussen gewone en Noorse esdoorn? Breek een bladsteel af. Komt er wit melksap uit, dan is het een Noorse esdoorn. Bij de gewone esdoorn niet. Werkt het hele groeiseizoen.
Bleek, hard en gelijkmatig
Vrijwel wit
Een van de blekste inheemse houtsoorten, met nauwelijks kleurverschil tussen kern en spint. Dat maakt het geliefd waar een lichte, rustige uitstraling telt.
Hard en gelijkmatig
Hard genoeg voor werkbladen, snijplanken en intensief belopen vloeren, en zo gelijkmatig van structuur dat het in elke richting schoon snijdt.
Gevlamd esdoorn
Sommige bomen ontwikkelen een golvende vezelstructuur die in het licht lijkt te bewegen. Dat hout is uitzonderlijk gewild — en de reden dat vioolruggen erin uitgevoerd worden.
Niet duurzaam
Buiten heeft esdoorn niets te zoeken. Binnen is het uitstekend.
Voor een viool wil je een stijve, dichte rug die het geluid terugkaatst, en een licht, soepel bovenblad dat meetrilt. Esdoorn levert het eerste, spar het tweede. Die combinatie is sinds de zestiende eeuw niet meer veranderd.
Veelgestelde vragen over de esdoorn
Hoe herken ik een esdoorn?
Aan het handvormige blad met vijf lobben en aan de gevleugelde vruchtjes die als helikoptertjes naar beneden draaien. Breek je een bladsteel af en komt er wit melksap uit, dan is het een Noorse esdoorn.
Waar komt esdoornsiroop vandaan?
Van het sap van de suikeresdoorn in Noord-Amerika, ingekookt tot siroop. Er is ongeveer veertig liter sap nodig voor één liter siroop.
Waarom zitten vioolruggen in esdoorn?
Omdat esdoorn stijf en dicht is en het geluid terugkaatst, terwijl het bovenblad van spar juist meetrilt. Die combinatie is al eeuwen de standaard.
Kan esdoornhout buiten?
Nee, het is niet duurzaam. Binnen is het uitstekend voor werkbladen, vloeren en meubels.
De esdoorn in perspectief
Siroop aan de ene kant van de oceaan, vioolruggen aan de andere.
Een vraag over jouw project? Stel ze gerust — we denken graag mee.
Foto via Wikimedia Commons: Acer pseudoplatanus — Gordon Leggett, CC BY-SA 4.0