De Eik
De Houtwijzer · De bossen
BoomportretDe eik
Symbool van kracht en duurzaamheid, en de boom die in onze streken het langst leeft. Hij draagt meer soorten dan welke andere inheemse boom ook.
- Quercus robur en petraea
- 500 tot 1.000 jaar
- 30 tot 45 meter
De eik in het kort
Een boom die door de eeuwen heen in vrijwel elke Europese cultuur een bijzondere plaats innam — als grensboom, als rechtsboom, als symbool.
Die status komt niet uit het niets. Een eik wordt vijfhonderd tot duizend jaar oud en dertig tot vijfenveertig meter hoog, waarmee hij generaties mensen overleeft. Wie er een plant, plant hem voor iemand die nog niet geboren is.
Het geheim van die levensduur zit in traagheid en chemie. De eik groeit langzaam, wat smalle jaarringen en dicht hout oplevert, en hij vult zijn kernhout met tanninen die schimmels en insecten op afstand houden. Datzelfde tanninegehalte maakt zijn hout duurzaamheidsklasse 2 — een van de weinige Europese soorten die buiten kan zonder behandeling.
Een volwassen eik herbergt honderden soorten insecten, mossen, korstmossen, zwammen en vogels — meer dan welke andere inheemse boom. Elke eikel die niet opgegeten wordt is bovendien een potentiële nieuwe boom, en gaaien begraven ze bij tienduizenden per jaar. Zonder gaaien zou de eik zich veel trager verspreiden.
- Botanisch
- Quercus robur (zomereik), Q. petraea (wintereik)
- Levensduur
- 500 tot 1.000 jaar
- Hoogte
- 30 tot 45 meter
- Bladeren
- karakteristiek gelobd
- Vruchten
- eikels, in een napje
- Hout
- duurzaamheidsklasse 2
Eerlijk is eerlijk: eiken groeien traag, en dat is voor een bosbouwer een economisch probleem. Een eik die vandaag geplant wordt, levert pas over honderd jaar zaaghout op. Precies daarom zijn oude eikenbossen in Europa schaars geworden en is eikenhout een veelvoud duurder dan naaldhout.
Zomereik of wintereik
| Zomereik (Q. robur) | Wintereik (Q. petraea) | |
|---|---|---|
| Blad | Korte steel, oortjes aan de voet | Langere steel, geen oortjes |
| Eikels | Op een lange steel | Vrijwel zonder steel, direct aan de twijg |
| Standplaats | Vochtige, rijke grond | Drogere, armere en hellende grond |
| Kroon | Grillig, brede zijtakken | Rechter stam, regelmatiger kroon |
| Hout | Iets grover | Fijner en gelijkmatiger |
Zomereik heeft eikels aan een lange steel en bladeren met een heel korte steel; wintereik precies andersom. Wie dat eenmaal weet, ziet het verschil op tien meter afstand.
In beeld · Een ecosysteem op één stam
Schematische tekening.
Een ecosysteem op één stam
Insecten
Honderden soorten leven van eikenblad, -bast of -hout. De eikenprocessierups is de bekendste, maar het overgrote deel richt geen schade aan.
Vogels en zoogdieren
Eikels zijn voedsel voor gaaien, eekhoorns, muizen en everzwijnen. Holtes in oude eiken bieden nestplaats aan spechten, uilen en vleermuizen.
Zwammen en korstmossen
Op bast en dood hout groeit een eigen wereld. Dood hout in een levende eik is geen ziekte maar een habitat.
De gaai als planter
Een gaai begraaft duizenden eikels per najaar en vergeet er een deel van. Zo verspreidt de eik zich verder dan zijn eigen kroon reikt.
Wat de eik oplevert
Duurzaamheidsklasse 2
Dankzij de tanninen in het kernhout kan eiken buiten zonder behandeling — een van de weinige Europese soorten waarvoor dat geldt.
Spiegels op kwartiers
Kwartiers gezaagd eiken toont glanzende mergstralen als lichte vlekken. Dat is het herkenningsteken van klassiek eikenmeubel.
Vaten en tonnen
Eikenhout heeft met tylose afgesloten vaten en is daardoor waterdicht — de reden dat whisky- en wijnvaten van oudsher van eiken gemaakt worden.
Reageert op ijzer
De tanninen kleuren zwart bij contact met gewoon staal. Gebruik altijd roestvaste bevestigingen.
De volledige houtgids staat op wat is eikenhout; het verschil met Amerikaanse soorten op Europees en Amerikaans eiken.
Veelgestelde vragen over de eik
Hoe oud wordt een eik?
Vijfhonderd tot duizend jaar in gunstige omstandigheden. Er staan in Europa eiken die als jonge boom de middeleeuwen hebben meegemaakt.
Wat is het verschil tussen zomereik en wintereik?
Zomereik heeft eikels aan een lange steel en bladeren met korte steel en oortjes; wintereik heeft steelloze eikels en langer gesteelde bladeren. Wintereik groeit op drogere grond.
Waarom wordt eikenhout zwart bij schroeven?
De tanninen in eiken reageren met ijzer. Gebruik roestvast stalen of verzinkte bevestigingen — gewone schroeven laten binnen weken een zwarte kring achter.
Kan eikenhout buiten?
Ja, het kernhout haalt duurzaamheidsklasse 2 en kan zonder behandeling buiten. Het spinthout niet — dat is bij vrijwel elke soort klasse 5.
De eik in perspectief
Wie een eik plant, plant voor iemand die hij nooit zal ontmoeten.
Een vraag over jouw project? Stel ze gerust — we denken graag mee.