De zilverspar

De Houtwijzer · De bossen

De bossenreeks · boomportret

De zilverspar

Geen spar en geen den, maar een Abies. Te herkennen aan iets wat geen enkele andere naaldboom bij ons doet: zijn kegels staan rechtop.

  • Abies alba
  • Kegels staan rechtop
  • Harsvrij hout
Abies alba
Samengevat

De zilverspar in het kort

Van het geslacht Abies — botanisch een eigen groep naast de sparren (Picea) en de dennen (Pinus), ook al lopen de namen in het Nederlands door elkaar.

Het onderscheid is met één blik te maken: bij spar en den **hangen** de kegels, bij de zilverspar **staan** ze rechtop op de tak. En ze vallen niet als geheel af maar vallen op de boom uiteen in losse schubben, zodat er alleen een kaal spilletje overblijft. Een hele kegel van een zilverspar vind je nooit op de grond.

De naalden zijn plat en stomp met twee opvallende witte strepen aan de onderzijde — de zilverstrepen waaraan hij zijn naam dankt.

Waarom hij de kerstboom werd

Zilversparren en verwante Abies-soorten houden hun naalden veel langer vast dan fijnspar, en ze prikken niet. Precies daarom verdrong de nordmannspar (Abies nordmanniana) de klassieke fijnspar als kerstboom — dezelfde eigenschappen, dezelfde groep.

Botanisch
Abies alba
Groep
Abies — naast Picea (spar) en Pinus (den)
Kegels
staan rechtop en vallen op de boom uiteen
Naalden
plat en stomp, twee witte strepen eronder
Hout
harsvrij, bleek en geurloos
Handelsnaam
vaak samen met vuren verhandeld

Eerlijk is eerlijk: zilverspar is gevoelig voor droogte en late nachtvorst, en hij groeit traag in zijn eerste jaren. In een steeds droger wordend klimaat staan Europese zilversparbestanden onder druk — al doet hij het op dat vlak nog altijd beter dan de fijnspar.

Herkennen

Spar, den of zilverspar?

ZilversparAbies alba
Zilverspar (Abies) Fijnspar (Picea) Den (Pinus)
Kegels Rechtop, vallen uiteen Hangend, vallen heel af Hangend, houtig
Naalden Plat, stomp, 2 witte strepen Vierkantig, scherp, rondom In bundels van 2, 3 of 5
Naald los Laat een rond litteken Laat een houten pinnetje Valt per bundel
Hars Vrijwel geen Weinig Veel
Hout Bleek en geurloos Bleek Geliger, harsrijk
De pinnetjestruc

Trek een naald van de tak. Blijft er een klein houten pinnetje achter waar hij zat, dan is het een fijnspar. Is het litteken rond en glad, dan is het een zilverspar. Werkt het hele jaar door en is de snelste test die er is.

Van boom naar plank

Bleek, harsvrij en geurloos

Geen harskanalen

Anders dan spar en den heeft Abies geen harskanalen. Dat maakt het hout geurloos en geschikt voor toepassingen waar hars zou storen.

Verpakking en levensmiddelen

Precies daarom zit zilverspar in kaaskistjes, fruitverpakking en andere toepassingen waar geur zou doorslaan.

Klankhout

Traag gegroeide Abies met smalle ringen is uitstekend resonanshout — het bovenblad van veel klassieke instrumenten is ervan gemaakt.

Constructie

In de praktijk wordt het samen met fijnspar als vuren verhandeld; de sterkte-eigenschappen liggen dicht bij elkaar. Zie vurenhout.

In de handel onzichtbaar

Zilverspar en fijnspar worden in de houthandel bijna altijd samen als "vuren" verkocht. Voor constructiewerk maakt dat weinig uit; voor toepassingen waar geurloosheid of harsvrijheid telt, moet je expliciet naar Abies vragen.

Snel antwoord

Veelgestelde vragen over de zilverspar

Wat is het verschil tussen een spar en een zilverspar?

Bij de fijnspar hangen de kegels en laat een losgetrokken naald een houten pinnetje achter. Bij de zilverspar staan de kegels rechtop, vallen ze op de boom uiteen, en is het naaldlitteken rond en glad.

Waarom valt een zilversparkegel uiteen?

Dat is de manier waarop Abies zijn zaad verspreidt: de schubben laten één voor één los op de tak, waarna alleen het kale spilletje overblijft. Een hele kegel vind je dus nooit op de grond.

Is de nordmannspar een zilverspar?

Botanisch wel — Abies nordmanniana hoort bij hetzelfde geslacht. Hij houdt zijn naalden lang vast en prikt niet, en verdrong daarom de fijnspar als kerstboom.

Waarom zit zilverspar in kaaskistjes?

Omdat Abies geen harskanalen heeft en het hout dus geurloos is. Bij spar en den zou de hars de smaak van het product beïnvloeden.

Verder in de Houtwijzer

De zilverspar in perspectief

De enige bij ons wiens kegels omhoog wijzen — en uiteenvallen voor je ze kan rapen.

Een vraag over jouw project? Stel ze gerust — we denken graag mee.